Στο παρόν κείμενο αναφερόμαστε στις παραλίες Αμπέλου που βρίσκονται μπροστά στον παλιό οικισμό του Ξερόκαμπου. Στην περιοχή υπάρχουν κι άλλες μοναδικές παραλίες με γνωστότερη τη Μεγάλη Παραλία του Ξερόκαμπου και τις παραλίες της Αλώνας, της Αλατσολίμνης και της Αμάτου.

Ακριβώς δίπλα στον οικισμό του Ξερόκαμπου, στο λόφο Φαρμακοκέφαλο, υπάρχουν τα ερείπια της Ελληνιστικής πόλης της Αμπέλου και η γραφική εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Κοντά στην εκκλησία, στη βάση του ακρωτηρίου Τράχηλος, ξεκινούν οι παραλίες της Αμπέλου που σχηματίζονται σε πολλούς συνεχόμενους μικρούς κόλπους.

Η πρώτη παραλία λέγεται Γεροντόλακκος ή Άγιος Νικόλαος. Το όνομα Γεροντόλακκος σημαίνει Ιερός Λάκκος (κι όχι λάκκος του γέρου) και προφανώς προέρχεται από κάποιο ιερό που υπήρχε στην Ελληνιστική πόλη. Δίπλα στο Γεροντόλακκο υπάρχει η μοναδική παραλία του Άργιλου με τα αργιλώδη εδάφη (ιδανικά για φυσικό σπα) και λίγο ανατολικότερα υπάρχει η όμορφη παραλία της Αμπέλου ή Χιώνας.

Το όνομα "Λεύκη" απόδίδεται στην λευκή ανταύγεια των ασβεστόλιθων και της μάργας, ενώ το σημερινό όνομα, Κουφονήσι, λέγεται ότι οφείλεται στα πολλά κοιλώματα και τις σπηλιές που έχουν δημιουργηθεί από την θάλασσα και τη βροχή, σμιλεύοντας τα μαλακά πετρώματα. Το νησί δεν κατοικείται σήμερα, αλλά είναι γεμάτο από ερείπια ανθρώπινης δραστηριότητας που αρχίζει από τους Πρωτομινωικούς χρόνους και φθάνουν μέχρι τα μεταβυζαντινά χρόνια. Οι ντόπιοι αρέσκονται να αποκαλούν το Κουφονήσι τους ως την Δήλο της Κρήτης, λόγω των σημαντικών αρχαιοτήτων που έχουν βρεθεί. Στο νησάκι υπάρχουν πολύ ωραίες αμμουδερές παραλίες και το μεγαλύτερο μέρος του είναι σκεπασμένο με λεπτή άμμο και το τοπίο

Το όνομα "Λεύκη" απόδίδεται στην λευκή ανταύγεια των ασβεστόλιθων και της μάργας, ενώ το σημερινό όνομα, Κουφονήσι, λέγεται ότι οφείλεται στα πολλά κοιλώματα και τις σπηλιές που έχουν δημιουργηθεί από την θάλασσα και τη βροχή, σμιλεύοντας τα μαλακά πετρώματα. Το νησί δεν κατοικείται σήμερα, αλλά είναι γεμάτο από ερείπια ανθρώπινης δραστηριότητας που αρχίζει από τους Πρωτομινωικούς χρόνους και φθάνουν μέχρι τα μεταβυζαντινά χρόνια. Οι ντόπιοι αρέσκονται να αποκαλούν το Κουφονήσι τους ως την Δήλο της Κρήτης, λόγω των σημαντικών αρχαιοτήτων που έχουν βρεθεί.

Στα βόρεια του νησιού, υπάρχει η όμορφη μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου, του προστάτη των ναυτικών της περιοχής.

Οι αρχαιότητες της Λεύκης

Το Κουφονήσι ή Λεύκη είναι ένα μικρό νησί του Νότιου Κρητικού Πελάγους, 3.5 μίλα νότια του Ακρωτηρίου Γούδουρα και 10 μίλια νοτιοανατολικά του Μακρύγιαλου. Το νησί έχει μήκος περίπου 6χλμ, 5.5χλμ πλάτος και καταλαμβάνει έκταση 5.25 χλμ². Το Κουφονήσι είναι το μεγαλύτερο νησί ενός συμπλέγματος 5 νησιών: Κουφονήσι, Μακρουλό, Στρογγυλό, Τράχηλας και Μάρμαρα.

Στην βορειοδυτική άκρη του νησιού, στην παραλία Ανεμερτιά απέναντι από το νησάκι Μάρμαρο, και σε μικρή απόσταση απο την παραλία, οι ανασκαφές έφεραν σε φως ένα θαυμάσια διατηρημένο λίθινο θέατρο.Στις αρχές των βυζαντινών χρόνων το νησί ήταν ησυχαστήριο μοναχών, οι οποίοι χάραξαν μορφές αγίων και επιγραφές στην Λατινική γλώσσα, σε σπηλιές που βρίσκονται στην δυτική ακτή. Μάλιστα σε μια επιγραφή αναφέραται η χρονολογία 1638.

Τα τελευταία χρόνια αναγνωρίστηκε και μελετήθηκε ο πλούτος της ιστορίας και του περιβάλλοντος του. Η γνώση αυτή και η ομορφιά των νησιών προσφέρονται σήμερα στον επισκέπτη ώς ένα πανάκριβο δώρο που απαιτεί σεβασμό και προστασία.